Cách Naval Ravikant đọc sách

Nếu phải nói ngắn gọn về cách đọc sách của Naval Ravikant, thì có lẽ điều quan trọng nhất không nằm ở chuyện ông đọc bao nhiêu, mà là ông nhìn việc đọc như thế nào.

Với Naval, đọc sách trước hết không phải là một nhiệm vụ. Nó càng không phải là một cuộc đua để xem ai đọc nhanh hơn, ai đọc nhiều hơn, hay ai hoàn thành được nhiều cuốn hơn trong một năm. Đọc, với ông, là một niềm yêu thích rất tự nhiên. Ông từng nói rằng đọc là mối tình đầu của mình. Và có lẽ chính từ điểm đó, toàn bộ cách đọc của ông mới hình thành nên.

Naval tin rằng lý do tốt nhất để đọc sách chỉ đơn giản là vì mình thích. Nếu không có niềm vui trong đó, rất khó đi xa với việc đọc. Nhiều người lớn lên cùng cảm giác rằng đọc sách là một việc “nên làm”, một điều gì đó tốt cho bản thân, có ích cho sự phát triển, và vì thế cần phải duy trì. Điều đó không sai. Nhưng nếu việc đọc chỉ được giữ lại bằng ý thức kỷ luật, còn niềm vui thì mất dần, nó thường trở thành một thứ gì đó khá nặng nề.

Có lẽ vì vậy mà Naval khuyên hãy đọc những gì mình thật sự thấy cuốn hút. Đừng bắt đầu bằng áp lực phải đọc đúng sách, đọc sách khó, hay đọc những cuốn được nhiều người khen là quan trọng. Hãy bắt đầu bằng hứng thú. Đọc thứ gì khiến mình muốn lật sang trang tiếp theo. Đọc cho đến khi việc đọc trở thành một niềm yêu thích thật sự. Một khi đã thích đọc rồi, mọi thứ khác sẽ dễ hơn rất nhiều.

Cách Naval đọc cũng không hề cứng nhắc. Ông không thuộc kiểu người cầm một cuốn sách lên rồi mặc định phải đi từ trang đầu đến trang cuối. Ngược lại, ông đọc khá tự do. Có lúc đọc từ đầu, có lúc nhảy chương, có lúc lướt nhanh, có lúc chỉ đọc một đoạn rồi dừng. Nếu một cuốn sách không đủ hấp dẫn, ông sẵn sàng bỏ xuống. Nếu phần đầu không có gì đáng chú ý, ông có thể lật sang giữa sách để xem có điểm nào thật sự làm mình muốn đọc tiếp hay không.

Tôi nghĩ đây là một điểm rất đáng suy ngẫm trong cách đọc của Naval. Vì nhiều người trong chúng ta từng được dạy rằng đã bắt đầu một cuốn sách thì nên đọc cho hết. Bỏ dở một cuốn sách dường như là một điều gì đó hơi có lỗi, hoặc cho thấy mình thiếu kiên nhẫn. Nhưng Naval thì không nghĩ vậy. Với ông, thế giới có quá nhiều sách, mà thời gian của đời người thì hữu hạn. Không phải cuốn sách nào cũng xứng đáng với cùng một lượng thời gian và sự chú tâm.

Ông cũng không quá coi trọng việc đọc hết một cuốn sách chỉ để nói rằng mình đã đọc xong. Nhất là với nhiều sách phi hư cấu hiện đại, theo Naval, thường chỉ có một luận điểm chính, rồi phần còn lại là ví dụ, diễn giải và lặp lại dưới nhiều hình thức khác nhau. Khi đã nắm được cái cốt lõi, ông không ngại dừng lại. Điều ông quan tâm không phải là đã đi qua bao nhiêu trang, mà là mình có thật sự lấy được điều gì có giá trị từ cuốn sách đó hay không.

Nhưng ở chiều ngược lại, với những cuốn sách thật sự hay, Naval lại cho rằng càng nên đọc chậm.

Ông không thích việc biến đọc sách thành một cuộc thi tốc độ. Sách càng tốt thì lại càng đáng để đọc chậm, hấp thụ chậm, và đôi khi quay lại đọc thêm lần nữa. Có những cuốn sách không cho mình quá nhiều cảm giác khi mới đọc lần đầu, nhưng đến một giai đoạn khác của cuộc đời, khi cầm lại, bỗng nhiên nó mở ra một tầng nghĩa hoàn toàn khác. Có lẽ vì vậy mà Naval không đặt nặng chuyện luôn phải đi tìm sách mới. Ông sẵn sàng đọc lại những cuốn mà mình thấy thật sự tốt.

Tôi thấy trong cách nghĩ này có một sự trưởng thành khá rõ: thay vì cố gắng đọc cho rộng bằng mọi giá, ông chọn tìm ra những cuốn có thể trở thành nền móng cho mình. Không cần quá nhiều, nhưng phải đủ chắc. Không cần quá mới, nhưng phải đủ sâu.

Naval cũng khá thẳng thắn khi nói rằng bản thân ông không phải kiểu người đọc xong là nhớ từng đoạn, từng chương, từng câu chữ. Ông có thể quên khá nhiều chi tiết. Nhưng điều đó, theo ông, không quan trọng. Vì điều còn lại sau cùng không phải lúc nào cũng là ký ức chính xác về nội dung, mà là những ý tưởng đã lặng lẽ ngấm vào bên trong, trở thành một phần trong cách mình suy nghĩ, cách mình nhìn thế giới, cách mình ra quyết định.

Có lẽ ai đọc đủ lâu rồi cũng sẽ nhận ra điều này. Có những cuốn sách mình không thể kể lại rành mạch, nhưng bằng cách nào đó, nó vẫn để lại dấu vết rất sâu. Nó sửa lại một góc nhìn, làm mình thận trọng hơn với một kiểu lập luận nào đó, hay khiến mình bình tĩnh hơn trước một vấn đề từng làm mình bối rối. Những ảnh hưởng như vậy thường không ồn ào, nhưng lại bền.

Dù vậy, Naval không hề cho rằng đọc gì cũng được. Trái lại, ông rất coi trọng chuyện xây nền tảng đọc đúng ngay từ đầu.

Ông cho rằng có nhiều người nhìn qua thì có vẻ đọc rất nhiều, biết rất rộng, nhưng thực ra nền móng tư duy lại không vững. Lý do là vì họ đã hấp thụ quá nhiều thứ hời hợt, hoặc đọc sai thứ tự. Khi những viên gạch đầu tiên đặt xuống đã không chắc, thì về sau càng đọc thêm, toà nhà nhận thức cũng chưa chắc đã vững hơn. Nó chỉ to ra, chứ chưa chắc chắc hơn.

Bởi vậy, Naval đánh giá rất cao các lĩnh vực nền tảng như toán học, logic, khoa học, triết học, và kinh tế học vi mô. Theo ông, đây là những thứ giúp con người hình thành khả năng tư duy rõ ràng, đánh giá lập luận tốt hơn, và bớt bị cuốn theo những ý tưởng nghe có vẻ sâu sắc nhưng thực ra không đứng vững. Một người có nền tảng logic và toán học đủ tốt sẽ ít sợ hơn khi đứng trước những cuốn sách khó, những hệ thống tư tưởng lớn, hay những vấn đề phức tạp.

Ngoài ra, Naval còn đặc biệt coi trọng việc đọc nguyên tác và đọc các tác phẩm kinh điển.

Nếu muốn hiểu một lĩnh vực nào đó, ông khuyên nên quay về với những người đặt nền móng cho lĩnh vực ấy, thay vì chỉ đọc các cuốn giải thích lại. Nếu muốn hiểu tiến hóa, hãy đọc Darwin trước. Nếu muốn hiểu kinh tế hay các hệ tư tưởng lớn, hãy đọc những tác giả gốc trước. Không phải vì người hiện đại không đáng đọc, mà vì khi đi thẳng đến nguồn, ta có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với ý tưởng ban đầu, thay vì luôn nhìn thế giới qua lớp kính của người diễn giải.

Ở đây, điều Naval tìm kiếm có lẽ không chỉ là kiến thức, mà là một kiểu độc lập trong tư duy. Ông không muốn người đọc chỉ tiếp nhận kết luận đã được đóng gói sẵn. Ông muốn họ tự mình đi qua con đường đó, tự va chạm với các ý tưởng lớn, tự hình thành cách hiểu của mình. Có thể chậm hơn, có thể vất vả hơn, nhưng đổi lại là một bộ khung tư duy vững hơn rất nhiều.

Cũng vì vậy mà Naval tỏ ra khá dè dặt với tin tức, với các sách bán chạy, hay với xu hướng đọc chỉ để theo kịp điều gì đó đang thịnh hành. Ông cho rằng nếu thực sự muốn trở thành một người suy nghĩ rõ ràng và độc lập hơn, ta phải ưu tiên chân lý hơn cảm giác thuộc về đám đông. Nói cách khác, điều quan trọng không phải là mình đang đọc thứ mà ai cũng đọc, mà là mình có đang đọc thứ giúp mình hiểu thế giới đúng hơn hay không.

Một điều khác tôi thấy khá hay trong cách đọc của Naval là ông không dừng lại ở chuyện tiếp nhận. Ông cho rằng cách tốt nhất để hiểu sâu một điều gì đó là giảng lại nó cho người khác. Khi cố giải thích, ta mới nhận ra mình đã hiểu đến đâu, chỗ nào còn mơ hồ, chỗ nào mới chỉ là cảm giác “hình như hiểu rồi”. Việc viết ra, nói lại, hay chưng cất thành những câu ngắn gọn đều là một phần của quá trình biến kiến thức thành của mình.

Naval từng dùng Twitter như một kiểu sổ tay riêng. Hễ gặp một ý tưởng làm mình thấy sáng ra, ông cố gắng nén nó lại thành một câu đủ gọn, đủ rõ. Muốn làm được điều đó, bản thân người viết phải hiểu nó tương đối sâu. Có thể không hoàn hảo, nhưng đó là một cách rất thực tế để buộc trí óc không chỉ tiêu thụ mà còn phải tiêu hóa.

Tất nhiên, Naval cũng nhìn rất rõ khó khăn của việc đọc trong thời đại hiện nay. Chúng ta sống giữa vô số mẩu nội dung ngắn, nhanh, sắc, gọn. Não bộ quen với việc lướt, với việc nắm ý chính thật nhanh, với cảm giác phải đi đến kết luận ngay. Mạng xã hội cho ta rất nhiều kích thích, nhưng cũng bào mòn dần sức bền cho việc đọc sâu. Chính ông cũng thừa nhận điều đó đã ảnh hưởng đến mình.

Nhưng thay vì tự ép bản thân quay về một kiểu đọc quá lý tưởng và cứng nhắc, Naval chọn cách thích nghi. Ông cho phép mình đọc nhiều cuốn cùng lúc. Ông cho phép mình đọc như đang đi qua một tập hợp các ý tưởng, chứ không phải lúc nào cũng phải hoàn thành trọn vẹn một cấu trúc từ đầu đến cuối. Có đoạn hay thì dừng lại lâu hơn. Có đoạn chán thì bỏ qua. Có cuốn hợp thì đọc tiếp. Có cuốn không hợp thì thôi.

Nghe có vẻ rất tự do, nhưng thực ra đằng sau đó là một nguyên tắc khá rõ: giữ cho việc đọc còn sống.

Bởi nếu việc đọc trở thành một thứ nặng nề, hình thức, và đầy cảm giác nghĩa vụ, thì rất dễ đến lúc ta không còn muốn đọc nữa. Còn khi giữ được sự linh hoạt, niềm vui, và sự thành thật với chính mình, việc đọc có thể tiếp tục đi cùng mình rất lâu.

Vậy sau cùng, cách đọc sách của Naval Ravikant là gì?

Có lẽ đó là cách đọc của một người không còn xem sách như đồ trang sức trí tuệ, mà xem nó như công cụ để xây nền cho đời sống tinh thần của mình. Đọc vì thích. Đọc một cách tự do. Bỏ qua những cuốn không đáng. Đọc chậm những cuốn thật sự hay. Quay về với các nền tảng cốt lõi. Đọc nguyên tác khi có thể. Và quan trọng hơn hết, để cho những gì mình đọc thật sự sửa lại cách mình nghĩ.

Nếu phải rút gọn tất cả vào một ý, thì có lẽ thế này:

Naval không đọc để tích lũy cảm giác mình biết nhiều hơn. Ông đọc để trở thành một người suy nghĩ rõ hơn, độc lập hơn, và vững hơn trước thế giới.

Có lẽ đó mới là điều đáng quý nhất trong cách đọc ấy.